Mipi Nih Theih Ding Mi Cu Dohthlennak Ah A Bia Pi Ngai Mi Thil Cu Zei Dah Si Ti Ah Cun

Vawlei cung dothlennak vialte lakah a biapi bikmi dothlennak cu American Dothelnnak hi a si. Vawlei lu hawih a thlengtu dothlennak a si. Bristish nih America cu A.D. 1600 hrawng in ukpen hram an rak thok cang hna. America ram ah British cozah an hrawh dih cikcek i British ralkap vialte an rak dawi dih hna hnu ah, zalong taktak in mahte khuakhan lairelnak an rak hmuh hi July 4, 1776 ah a rak si.

Hi bantuk in America nih zalennak le luatnak a hmuhnak ahhin, biaknak lei nih zeidah an rak tuah ve? Zeitindah dothlennak ah ttan an rak lak ve? timi hi kan thazaang a si lai, tiah ka ruah caah tawi tein fianternak ka hun tuah ta lai.

America nih dohthlennak a thok hi AD. 19 April 1775 ah si kaw, hi lio ahhin AD. 1740s hrawng i Jonathan Edwards te pawl nih hruaimi America rampi Thlarau lei tthanghnak nih khan ram chung khrihfabu vialte fawi zaang tein i pehtlaih khawhnak le thawng i thanhtlanh khawhnak innkaa a rak awnpiak hna caah, America nih kha dothlennak tuah a herh hrimhrim nak kong le mipi nih dirkamh a herh zia mipi sinah puantang campgain tuahtu cu biaknaklei hruaitu an rak si, ti a si.

An umnak khrihfabu cio sinah kha dothlennak an tei hrimhrim a herh zia le dirkamh a herh zia an chim, an aupi cio tik ahcun America mipi an dirkamh dih i anmah ti khawhtawk le thiamning cio in dothlennak ah thazaang an rak chuah dih.An dothlennak cu biaknak lei nih fakpi in dirkamhmi a si langhternak le kha lio mi-tam-u lungput he aa tlak in an motto tiangah Nawlngaihnak aa hruh pimi doh cu Pathian nawlngaih a si” {Rebellion to tyrants is obedience to God} tiah an rak ti.

Cucu America dothlennak nih hlawhtlinnak a hmuhnak hrampi pakhat a si ve.Tutan kan dothlennak ah ramleng ummi khrihfabu le biaknak lei hruaitu hna nihhin dothlennak dirpi a biapit ning fiang tein an hngalh i an thazaang dihlak chuah in an cawlmi hmuh tikah lungdi a riam hringhren.

Sihmanhsehlaw ram chung khrihfabu le biaklei hruaitu hna nih biatak tein dothlennak kan dirkamh lo ahcun cucu kan dothlennak caah sunghnak nganpi a si te lai.America dothlennak an tuah lio ah khrihfabu le biaknak lei hruaitu nih meithal tlaih in ral an rak tuk lem tung lo; an khrihfabu members, an khuami le an mipi pei kha dothlennak a biapit zia le dirkamh a herh zia an theihter ko hna cu.

kan nih cu Khrihfa kan si hi bantuk he pehtlaihnak zeihmanh kan ngei lai lo, a timi tampi kan um men lai. Nain ralhrang nih a kan ngaihciah an hrawh, kan dothlennak an hrawh dih te hnu ahcun, kan biaknak zong a him kho te hlei lai lo.

Cucaah biaknak lei hruaitu hna zong nih zeihmanh thei lo bantuk i um si loin kan ti khawhtawk le kan thiamning in tutan dothlennak ah kan i tel cio a herh hringhran ko. Kan miphun kan dihlak in kan ttantti dih ko zong in kan sungh te ahcun kan i lungsak te laiCrd:Hram Bik Lian

Relchap, Vawleicung cung ralkap thawngbik asi ko lai tiah ruahmi Russia nih Ukraine ni hin tiang i a tei khawhlonak hi, Ukraine ralkap an raltha tuk caah le an ram caah an nunnak an i pek dih ruangah asi hmasa lo. Raltuk an thiamtuk ruang ah le US le NATO nih hriamnam thatha in an bawmh hna ca zongah asi hmasa lo.

An president Zelensky nih ka Ram ka zaam tak lai lo, ka nupi le fale zong nih an zaamtak lai lo, ka ram caah a dih dongh tiang in ka um lai, a timi bia nih Ukraine mipi thinlung vialte ah Russia nuclear nakin hmual a ngeih deuh in bia a chim khawh caah asi. Russia nih target number one ah keimah le ka chungkhar an ka chiah, asinain ka zaam lai lo, a timi bia nih a rak zaam cio pawl hmanh siarem lo in a umter hna i a rannak in an ram caah an hungkir than.

Culawng hlah, vawleicung hmunzakip mipi sinah thuk tuk in rian a tuan i Ukraine chanchuah dingin ralkap atuan bal lomi hmanh nih an vun rat hnawh, US le NATO zong nih an zoh sawh ngam ti lo. Cubantuk thiam in tulio kan dothlennak ahhin, hriamnam le phaisa hi a biapi hmasa asi lo, paraltha le nunnak pek a ngamhmi ralkap kan i ngeih tungmi zong hi a biapi hmasa bik asi lo, hruaitu dikfel mi le hruaitu tha luban pawl kha nan biapi hmasa bik.

Hi ka leiah zeibantuk tluk in phaisa tho hmanh usihlaw, ram caah nunnak pek ngammi pasaltha tampi i ngeih hmanh usihlaw, hriamnam thatha i ngeih hmanh usihlaw, hruaitu kan dik hmanh lo ahcun, US nih kum 20 chung Afghanistan an zohkhen i dollar billion tampi man hriamnam an pekmi le ralkap ting tampi training an pek ko nain minung tlawmte Taliban nih an dawi hna bantuk men kha asi kho i caansaupi a nguh lo kho.

Laimi kan society ah Khrihfabu pakhat ti lo hi cu zeibantuk organization, community le group hmanh hi sau kan kalpi kho lo, minchiatnak le i huatnak lawng tein kan donghter zungzal. Hihi a ruang kan zoh asi ahcun kan hruaitu hna ruangah asi hmasa zungzal. Cucu thuk deuh in kan chim asi ahcun, zeitindah kan i lungrual khawh lai i rian kan tuan khawh lai, timi nakin kanmah le mah lak lila ah nainganzi tuah kan hmang tuk.

Sinak kan duh, kan cunglei kehleng phelh rumro a thli in kan i tim, kan dirchanmi group riantuannak in kanmah dirhmun ding ahkhan kan buai deuh tawn. Mitha le midik nakin kanmah leiah a tang kho dingmi le kan duhning in a um kho deuh ding paoh komh kan i tim deuh. Hruaitu upa kha mah leiah tanter khawh i timh in a phunphun in mah sinak duh ah buaiter kan i tim. Cun phaisa leiah kan min a chia viar ahopaoh. Kan ralkap hna hi an si ve la ti nak siloin cuhlan Laimi kan tuanbia ah asi dih ti ning law ka palh tuk theng lai lo.

Hruaitu an thatlo ahcun hruaimi zeitluk an that zongah santlaihnak a um lo bantuk asi. Tulio kan dothlennak ahcun MAH bantuk in hruaitu hi kan i ruah awk asi lo, pengtlang kip, khua kakiplo, ramchung ram leng le kan ralkap tete zong nih full support an kan pek dih khawhnak hnga, zeitindah rian kan tuanti hna lai, titu hi kan ruah hmasa ding cio asi. Kan ralkap tampi cu Delhi le Malaysia ah a zaam mi an tampi cang, tuhi ceilak a zaam ding um rih dawh an si.

Ka theih hngalh mi tete nih ruahnak a ka halmi tete zong an um ve i zaam lo dingin ka forhfial len hna, US nih mi a la rih lai lo tiin. Asinain Delhi le Malaysia kan phakkhawh ahcun a za diam a timi an tampi, mawhphurh thlu awk an tha ve lo caah fakpiin cun ka thlauh ngam ve hna lo, a tlangpi in an i ruah ning in thil asi bal lo caah si dawh asi bik rua.Hi kan dothlennak hi a hramthok ahcun lungtho taktak cio hmanh usihlaw a dongh leiah Laimi cuhlan kan tuanbia dawhlo bantuk in a can than nak hnga lo a biapibik hruaitu hna nih biatak tein tan na kan lak piak peng a hau.

Martin Luther King Jr. bia bang na tlik khawh lo hmanh ah vah ding, na vah khawhlo hmanh ah a lawn in lawng ding, abiapi cu hmailei i fon khawh peng kha asi a ti bantuk in, kan i zuam sek len ve ko nain zei pipa a phi kan chuahpi khawh tunglo asi ahcun kan mahnak santlailo deuh i kan ruahmi zong kha kan sinak kan pek a hau tawn. Chizawh cu a rang asi le a nak asi kha a biapi lo, zu a seh kho mi chizawh asi kha a biapi.

Kum cuzah hruaitu ka si bal cang, cu bantuk degree la mi ka si ti kha biapi asi lo, zeitindah thlennak le lungrualnak na tuah khawh lai timi kha biapi asi deuh. Iraq ralkap kha tluk hriamnam tha le ralkap tam kha ISIS mit lawmte nih an rak lak dih deng nak kha hruaitu sinak (phaisa lawng an rak duh) lawng duh i harnak taktak a phak tikah an zaam dih than. Cu zawtnak cu US nih rak hmu thiamtuk cang hna kaw, an rak bawm duh naisai ti lo.

An lung a fim ve i miphun tam deuh le miphunpi deuh lawngte nih uknak le hruaitu an i lakmi kha miphun hme tete an vun khinh cio ve, president tiangin an vun i thleng colh ve i ISIS kha fawitein an dawi khawh than. Iraqi miphin le Laimi kan zia hi ai lo ngai tawn cuh, miphunpi paoh nih hruaitu sinak hi kan ta ding adikg asi tiphun in an i ruat ve cuh, khuapi ummi paoh nih hruaitu luban kan tlai ding a si, timi ruahnak Laimi bantuk in an ngei ve cuh (Vok ruahnak), president ka si caah zeitindah khua, pengtlang, khuanu khuapa he hin rualremtein leh lungthin khat in rian kan tuanti khawh lai ti nakin, zeitindah upadi ka ser piak hna lai i ka nawl an ngeih khawh lai i ka leiah ka tanter khawh hna lai, timi ruahnak Laimi bantuk in an pu ve cuh (Vok ruahnak).

Cucaah hi ral kan teikhawhnak ding ahcun hriamnam tha, ralkap thazang tampi, phaisa tampi ngeih le ralthat kha a biapi hmasa lo, kan hruaitu hna kha abiapi hmasa cem cu nan si lai.(Phaisa a biapi lo ka ti lo hi mu 🤪) Mawhphurhnak, minthatnak, teinak, sunghnak le zeizong te kha nanmah kut ah a um caah nanmah kut ah hi ral kan sunghnak le teinak ding zong ai hngatmi asi.

Minung cu a palh kho mi lawngte kan si ko, asinain zeidang palh le hruaitu palh cu ai lo loh, hruaitu ciocio zongah ralbawi palh cu tihnung le palh fak khun asi. Cucaah hruaitu cu a biapi bikmi nan si cash hi ral kan teikhawhnak hnga nanmah le mah nun kha thlalang vun i bih peng than te lengmang u. Kan tei hrimhrim lai hi ral hi.Crd: Chelsea Bawi